Het geheim van Miss Greene

De Verenigde Staten kenden tot 1967 de zogeheten eendruppelregel: wie ook maar één druppel Afrikaans bloed had, werd wettelijk als zwart beschouwd, met alle gevolgen van dien. Belle Greener groeide op in die werkelijkheid en trok er de meest radicale conclusie uit die een mens kan trekken. Ze besloot iemand anders te worden. Ze veranderde haar naam in Da Costa Greene, verborg haar Afrikaanse roots zo grondig dat zelfs haar naaste omgeving decennialang niets vermoedde en klom op tot directrice van de Morgan Library in New York. Het is een leven dat schreeuwt om een strip.

Nicolas Antona en Nina Jacqmin hebben die strip gemaakt en Lauwert heeft hem vertaald. Het vertrekpunt is zo sterk dat meteen de vraag rijst hoe je er als maker mee omgaat. Een verhaal over passing (het bewust doorgaan voor iemand van een ander ras) draagt van nature een dubbele laag: het werkelijke leven dat zich afspeelt en het leven dat wordt opgevoerd. Die spanning is de kern van wat dit boek had kunnen zijn.

Het verhaal opent in 1943, wanneer een vrouw voor een spiegel staat en stemmen uit haar verleden haar bestoken met vragen over haar afkomst. Daarna springt het terug naar 1898, naar de jonge Belle in een New Yorkse boekhandel en ontvouwt het zich chronologisch door haar leven. Eerst naar haar kennismaking met de bibliothecair die haar zal lanceren, haar opname in de kringen rond J.P. Morgan, haar groeiende macht in de wereld van zeldzame handschriften, haar liefdesverhouding en uiteindelijk haar publieke triomf.

De structuur is conventioneel maar functioneel en Jacqmin vult die aan met warm, expressief tekenwerk dat zijn periode goed aanvoelt zonder er zwaar in te leunen. Ze heeft een bijzonder goed gevoel voor architecturale ruimtes, zoals de boekhandel, de veilingzaal en de bibliotheek zelf, en voor de manier waarop kleding en houding sociale verhoudingen uitdrukken zonder dat ze dat hoeft uit te leggen. Het kleurgebruik evolueert subtiel mee met het verhaal. De lichte pasteltinten in de vroege scènes geven geleidelijk aan kleur aan donkerder, rijkere tinten naarmate Belle haar positie verwerft. Dat is geen toevalligheid.

Toch maakt Jacqmin een keuze die het boek thematisch ondermijnt. Wie na het lezen oude foto’s van de echte Belle Da Costa Greene opzoekt, ziet een vrouw wier Afrikaanse afkomst duidelijk(er) zichtbaar was, wat het wonder en de dagelijkse spanning van haar passing des te schrijnender maakt. Jacqmin tekent Belle echter met gelaatstrekken die dat verhaal visueel nauwelijks ondersteunen. In het boek is het enkel de huiskleur die als onderscheidend wordt neergezet. Het gevolg is dat het geheim in het boek minder gevaarlijk lijkt dan het in werkelijkheid was en daarmee verliest de hele onderneming een deel van haar dramatische lading. Als de lezer het geheim ook amper ziet, voelt de angst voor ontmaskering minder urgent.

Die visuele keuze hangt samen met een breder probleem in het scenario. Belle is op vrijwel elke pagina actief, zelfverzekerd en in controle. Ze twijfelt nauwelijks, rouwt nauwelijks om wat ze heeft opgeofferd. De scènes waarop haar moeder haar waarschuwt voor de eendruppelregel zijn aanwezig, maar passeren vlug. Antona schrijft een vrouw die haar geheim draagt als een slimme strategische keuze, terwijl het in werkelijkheid een levenslange existentiële last moet zijn geweest. Belle Da Costa Greene is daardoor aan het einde van het boek een bewonderenswaardige vrouw, maar ze blijft te weinig een begrijpelijke mens. Voor een verhaal dat zijn kracht had moeten halen uit de onmogelijke kloof tussen wie iemand is en wie ze moet lijken, is dat een wezenlijk tekort.

Belle Da Costa Greene is een vrijwel onbekende figuur die een sleutelrol speelde in de Amerikaanse cultuurgeschiedenis en wier verhaal rechtstreeks raakt aan vragen over ras, identiteit en macht die even actueel zijn als ooit. Jacqmins beelden zijn het boek meer dan waard en wie zich laat meevoeren door de historische setting en de energie van haar hoofdpersonage zal het met plezier lezen. 9dekunst.nl