Omschrijving
Volgens de islamitische wet is de vader eigenaar van het bloed van zijn kinderen. Dat betekent dat hij zijn kroost nagenoeg ongestraft mag vermoorden. In de Iraanse samenleving heeft de man dus alle macht, ook over vrouwen. In dit album vertelt Mansoureh Kamari het verhaal van haar leven als kind en als tiener onder dat mannelijke juk. Ze beschrijft ontstellende feiten: de vele verboden (om te lachen, te zingen, te dansen), het risico om als 9-jarige te worden uitgehuwelijkt en op je vijftiende te worden geëxecuteerd, nadat je eerst nog wordt verkracht. Ze vertelt over aanrandingen, op straat, in de taxi, bij de dokter… en de voortdurende angst, de onmacht, de onmogelijkheid om je leven zelf in handen te nemen. Maar Mansoureh vlucht uit Iran en ontkomt zo aan de voortdurende onderdrukking. Dit album is ook het verhaal van een metamorfose, van een vrouw die haar vrijheid hervindt.
Reviews
Gemiddelde score 5 / 5
DE LIJNEN DIE MIJN LICHAAM TEKENEN (Mansoureh Kamari) 2026
Hopen op een beter Iran
We maken kennis met een Iraanse vrouw die haar traumatische jeugd beschrijft. Werkelijk een ware hel om daar als meisje op te groeien. "Mijn vader boezemde me zodanig veel angst in." Volgens de wet is een vader eigenaar van het bloed van zijn kinderen. Toen ik negen werd kreeg ik een ceremoniële hoofddoek voor mijn 'Jashn-e Taklif'. De overgang van meisje naar vrouw. Dus werd ik volgens de islamitische wetten beschouwd als volwassene. Het einde van mijn kindertijd. En ook verplicht om een hidjab te dragen. Een hoofddoek die het haar bedekte. Je wordt uitgekleed door indringende blikken van mannen om je heen die je misselijk maken. Voortaan is het verboden te lachen, om je te kleden zoals je wil, om te zingen of te dansen in het openbaar, om jezelf te zijn.
De littekens blijven. Als vrouw in Iran heb je geen enkele kans. Onderdrukking is je deel. Mansoureh brengt dit alles met haar lijnen in beeld. Haar tante kreeg de afscheidsbrief van haar dochters Houri en Fati (15 en 16 jaar) in haar bus. Ze hadden een kritisch pamflet in hun rugzak gevonden. Of ze ook even de kogels wilde betalen waarmee ze werden vermoord...
Tekenen moest mijn leven redden. Op 22-jarige leeftijd kon Mansoureh Kamari haar land ontvluchten. "Dat ik, al was ik een meisje, misschien toch talent had." De kalligrafie op de cover betekent 'slet'. Dan weet je meteen dat je moet zwijgen. Je bent maar een ding. Wie durft daar nu ooit streven naar vrijheid? De tekeningen van de angst en de onmacht blijven ons achtervolgen. Ondertussen gaan de executies in Iran gewoon door. Het regime is er sterker dan ooit...
Bij het lezen van deze autobiografie kan je nauwelijks geloven wat de Iraanse Kamari allemaal meemaakte als jong meisje in haar thuisland. Vanaf haar negende moet ze een hoofddoek dragen en dan begint de nachtmerrie van vernedering en voortdurende dreiging van mannelijke prooidieren. De nu in Parijs levende vrouw vertelt het met veel subtiliteit, maar de harde waarheden over een mannenmaatschappij waarin de vrouw als een ding wordt behandeld, komen bijzonder hard binnen. Als animatiefilmer weet ze goed hoe ze een verhaal in beeld moet brengen. Haar tekeningen lijken wel wat op die van Aimée De Jongh, hoewel Kamaris stijl minder inventief is. Misschien is dit ook het moment om ‘Persepolis‘ van haar landgenote Satrapi te (her)lezen.
Mansoureh Kamari heeft een graphic novel gemaakt die actueler lijkt dan ooit. Dat het sinds de Iraanse Revolutie nooit rustig is geweest, is een understatement. Kamari brengt het leed van de Perzische vrouw terug naar het individu, naar Mansoureh zelf in hoogsteigen persoon.
Door Bastiaan van Esch
Er zijn van die uitspraken waarvan iedereen direct weet wat je ermee bedoelt. “Je kunt het kind wel uit de oorlog halen, maar de oorlog niet uit het kind”. Verander het woord oorlog in Iran en klaar.
Zichtbaar en onzichtbaar
Mansoureh is ondertussen al jaren een vrij persoon en woonachtig in Europa. Ze probeert voet aan de grond te krijgen als kunstenares. Ze laat zichzelf tekenen, ontbloot en kwetsbaar. Ze tekent ook andere ontblote mensen, maar telkens grijpt de angst haar bij de kladden. Het gevolg is dat ze bevriest, uit haar doen raakt en zich onmogelijk vrij kan bewegen in lichaam en geest. Iran zit in haar gekerfd als een ongewenste tatoeage. Littekens, zichtbaar en onzichtbaar. Kijk naar de ogen en de onuitwisbare pijn ontvouwt zich volledig.
Regie
Wat er in het boek gebeurt is op geen enkel moment verwarrend. Ook al wisselt ze van heden naar verleden, van het nu naar de herinnering: de ogen spreken boekdelen. Kamari vertelt haar verhaal. De ogenschijnlijk onbezorgde jeugdjaren, samen met haar broertje. Los van hun geslachtsdelen is er er geen verschil tussen de twee kinderen. Maar alles verandert als ze de leeftijd van 9 jaar bereikt. Alles wat was zoals het was is als was geworden. Houvast ontbreekt en onduidelijkheid en angst nemen de regie volledig over.
Valse beloftes
In het contact met mannen is ze altijd een waardeloos object, een lustobject. Een speelbal waar je alles tegen kunt zeggen, hoe oneervol ook. Want zij zijn man, ook al is ze nog maar een kind. Voor haar negende verjaardag zou ze een nieuwe fiets krijgen. Dit was door haar ouders beloofd en toegezegd. Maar helaas gaat voor haar die vlieger niet meer op. Ze is te oud voor een fiets, terwijl haar broer wel vrij en onbezorgd zijn gang kan gaan en een fiets krijgt om de wereld te ontdekken.
Geen gemakkelijke jeugd
De angst en eenzaamheid ziet ze op een gegeven moment terug in haar moeder. In de stille momenten van de dag, in een donker hoekje van het huis, nadat alle vrouwentaken zijn volbracht. Als de klappen ontvangen zijn en de vernedering zijn werk weer heeft gedaan. Maar zij had ook geen makkelijke jeugd, net als haar vader…
Schijn bedriegt
Het tekenwerk van Kamari is verbluffend en confronterend tegelijk. De tekeningen over haar ervaringen uit het verleden zijn in zwart-wit getekend en worden opgevuld met roodtinten. Een techniek die vaker gebruikt wordt, vooral om de rol van bloed te accentueren. Wat bijzonder bij de tekeningen is, is dat alles in het verhaal bikkelhard en rechtlijnig oogt, maar dat de lijnen in de tekeningen zelf zacht zijn uitgewerkt.
Vlag en wimpel
Het lukt Mansoureh hiermee om de lezer met haar ervaringen en tekeningen vast te blijven houden aan haar verhaal. De gebeurtenissen uit het hier en nu zijn in kleur uitgewerkt, waarbij het verschil tussen de twee werelden van verleden en heden groot lijkt, maar schijn bedriegt. Het kind zit nog steeds in de volwassen versie van Mansoureh. Een vertrapte Iraanse ziel in een ogenschijnlijk ongeschonden omhulsel blijft een vertrapte Iraanse ziel.
Angst
Wat mij verder nog opviel is dat bij alle personen uit dit beeldverhaal de ontspanning ontbreekt. Op bijna geen enkele bladzijde wordt gelachen. Iedereen lijkt onderhevig te zijn aan de alles verslindende angst. De vrees om zelf als zwak gezien te worden en de drang om de totale liefdeloosheid verder te laten verdorren. Nergens is ruimte voor genegenheid of warmte. Het is ieder voor zich, waar je je ook bevindt. Eenmaal een Iraniër, altijd een Iraniër? Hoeveel respect krijg je dan voor de mensen die opstonden en opstaan tegen die tirannie? Een verhaal over een individu, een eerbetoon aan velen.
De maker
Mansoureh Kamari is een vrouw van 42 en sinds 2006 gevlucht uit Iran. Ze studeerde aan de kunstschool Gobelins in Parijs en De lijnen die mijn lichaam tekenen is haar debuut. www.stritip.nl
win een cadeaubon ter waarde van €5 Schrijf een review
