BARDO 3 + 4

Sommige strips lees je. Andere onderga je. ‘Bardo’ van Daniel Odija en Wojciech Stefaniec behoort zonder twijfel tot die tweede categorie. Dit is geen graphic novel die je even tussendoor openslaat om ontspannen een verhaal te volgen. ‘Bardo’ sleurt je een dystopische maalstroom in van religieuze symboliek, filosofische citaten, groteske horror en psychedelische visioenen. En vreemd genoeg werkt dat allemaal wonderbaarlijk goed samen.
Door Thijs Franssen

De futuristische metropool Bardo is een zieke stad. Letterlijk en figuurlijk. Mensen leven op pillen, emoties worden chemisch afgevlakt en werkelijk voedsel is haast verdwenen. Ondertussen heerst er een allesverslindende onvruchtbaarheid. Wie toch een kind krijgt, raakt het onmiddellijk kwijt aan de autoriteiten, die koortsachtig zoeken naar een oplossing voor het uitsterven van de mensheid.

Totalitair regime
Daarbovenop woekert een mysterieuze schimmelziekte die lichamen vervormt en besmette inwoners verbant naar de krochten van de Oude Stad. De samenleving wordt gecontroleerd door Hoofd XVI en diens demonische rechterhand dokter Maind, die zonder aarzelen vrijheid opoffert voor het “grotere goed”.

Stolp
Centraal staat Stolp, een opgebrande speurder die vermiste kinderen opspoort terwijl hij langzaam zelf verteerd wordt door de stad waarin hij leeft. Hij is geen held, eerder een dolende ziel die last heeft van zijn geweten. Hij probeert in alle wanhoop zijn dochter terug te vinden die hij heeft afgestaan.

Odija
Daniel Odija (1974), geboren in het Poolse Słupsk, maakte in eigen land vooral naam met romans en verhalenbundels. In het Nederlands verschenen eerder al ‘Stolp‘ en ‘Rita’, de eerste delen uit de Bardo-cyclus. Nu zijn de laatste twee delen gebundeld en is de tetralogie compleet. Dat deze vierdelige cyclus acht jaar in beslag nam, voel je aan alles. Elke pagina ademt obsessie, ambitie en totale artistieke overgave.

Fragmentarisch, zwaar en meeslepend
Het scenario van Odija leest niet altijd eenvoudig. ‘Bardo’ is fragmentarisch opgebouwd en springt geregeld tussen scènes, hallucinaties, filosofische bespiegelingen en rauwe confrontaties. Toch werkt die aanpak bijzonder goed. Geen enkele scène duurt te lang, waardoor iedere passage hard binnenkomt.

Poëtisch
De vele poëtische stukken geven het verhaal bovendien extra diepgang. Odija strooit met verwijzingen naar literatuur, religie en filosofie. Personages citeren zonder blikken of blozen Claudel, Szcepanski, Confucius, Schiller of zelfs Oppenheimer. Juist daardoor krijgt ‘Bardo’ iets ongrijpbaars. Het is sciencefiction, horror, satire, religieuze allegorie en existentiële nachtmerrie tegelijk.

Expressionistische waanzin
Minstens even indrukwekkend zijn de tekeningen van Stefaniec (1980). Wat hij hier aflevert is ronduit overdonderend. Zijn stijl balanceert voortdurend tussen realisme, expressionisme en surrealistische horror. Sommige pagina’s ogen als schilderijen die je zonder twijfel in huis zou ophangen.

Fenomenale kleuren
Vooral het kleurgebruik is fenomenaal. Stefaniec gebruikt felle, bijna neonachtige kleuren, maar weet die tegelijkertijd duister en dreigend te maken. Dat contrast versterkt de sfeer enorm. De wereld van ‘Bardo’ pulseert, ademt en vervormt constant voor je ogen.

1+1=3
De hallucinerende trips, bizarre televisiereclames en grotesk vervormde lichamen maken van deze strip een visuele ervaring die je niet snel zal vergeten. Dit is geen tekenwerk dat het scenario ondersteunt. Beeld en tekst zijn volledig met elkaar vergroeid.

Conclusie
‘Bardo’ is niet altijd logisch. Niet altijd makkelijk. Maar het is wél onvergetelijk. Daniel Odija en Wojciech Stefaniec creëren een dystopische trip die tegelijk afschuwelijk, fascinerend en hypnotiserend is. Een graphic novel die zich niets aantrekt van commerciële verwachtingen en volledig zijn eigen duistere pad bewandelt. Geen strip die je simpelweg leest. Dit is een kunstwerk dat je ondergaat. www.striptip.nl